Oskar Lange, New Deal, FDR. PT 1: How the Great Depression was kept at a bay in US

 

Franklin Delano Roosevelt (often referred by the Anglo-Saxons simply as to FDR) was the American Julius Caesar, someone who practically abolished political democracy, preserving its external forms, and successfully defended the rights of ordinary people to have a full-time job and steady income as well. Just as Caesar he laid the foundation for something like socialism but he also became a tough, even ruthless advocate of imperialism.

If you judge FDR by the anti-communist standards used towards Joe Stalin …

You would probably condemn him — as well as the man chosen by him: the successor Truman — as  a war criminal and author of genocide, who invented  totalitarian democracy, and now his soul has to whip in hell for those terrible sins. He sent his fellow citizens into concentration camps, didn't he? However, he was not a tyrant blundering his political opponents into eternity. Maybe it's simply because he was making his revolution wearing velvet gloves, and no one had the idea to shoot at him.

He was just a man, like all of us, but at the same time someone truly extraordinary, a brilliant leader of a great country. Such people appear very rarely, only every few hundred years. It is therefore not surprising that, like Stalin and Churchill, FDR continues to amaze novelists and filmmakers. This character is also the subject of fierce debate between historians who praise and condemn his policies.

The Great Depression struck the entire Western world with all its fury and destroying power, and United States were about to be thrust forth into a bloody revolution

A social unrest on a large and really dangerous scale, caused by grave economic problems, happened there, in addition, for the third time. In the years 1894 as well as 1914 they already were Armies of Unemployed (called in short: Coxey's Army) who marched on Washington. Divided after states (i. e.: Army of Unemployed of the State of California) were lead by generals assisted by lieutenants. The men marching on the federal capital city weren’t robbers or rappists. The marchers consisted mainly from middle-aged idle men with no benefits who don’t count on the help from their families for the time-being. They called themselves the Army of the Commonwealth in Christ and prayed often in the fields, begging God for help and protection. They were supported by the local inhabitants because of their Christian faith and compassion.

At the same time, strikes broke out in many places, suppressed by force on behalf of factory owners. In many cases, there was fire exchange with rifles and revolvers in use between workers and the police, and in two of them the mass murder of the strikers and their families by called for help soldiers foollowed. During Ludlow Massacre many miners from Slavic countries died. In 1932, unemployed and homeless war veterans set up a permanent camp outside Washington.

President Roosevelt wasn’t eager to await an American Mussolini who would came to remove him from the White House. Backed loudly by revolutionary crowds on the streets he introduced many radical mesaures at once, following indeed the example of Vladimir Lenin

During his first thirty days in power FDR imposed his personal rule on the big country. He issued statutory decrees — executive orders that laid the foundation for the New Deal. Private ownership was retained, but its use became limited, and a part of big property was confiscated, providing funds for systematic aid to the poorest. The American Caesar did not disdain copying the methods of the (in)famous German chancellor as well. He established mass organizations, modeled on, for example, the Reich Labor Service like the Civilian Conservation Corps (civil engineering corps). He attracted professional servicemen to his side, promising them to seriously strengthen the armed forces. He ordered the construction of new airports, dams, hydroelectric power plants and highways.

He practically marked down for oblivion the traditional bipartisan democracy, building two another social movements intstead: the party of scare and the circles of scared

The new President proved to be a demon of work. He could sit in his office for 12 or even 16 hours a day. He ate his meals on his desk, asking to report him on various issues. He led such a lifestyle for many weeks until he completed the next stage of his state and society reform. He spoke very clear and distinct English, in a way that everyone could understand him as well, explaining the absolute necessity of his measures and decisions in his radio speeches.

FDR governed the country being greatly aided by his female private secretaries. Especially the born in a workers’ family Marguerite Alice "Missy" LeHand helped him for more than 20 years and lived in the White House, being at the same time the Roosevelt’s children and First Lady’s best friend. She never married and died, like her boss at the end, because of overwork. All members of the FDR staff were like medieval chivalric order — a group of dedicated men and women and as such they achieved wonders and, in some cases, became martyrs.

(A scrrenshot from YouTube movie: Eleanor and Franklin: The White House Years, tv 1977)

He gained even greater support by abolishing prohibition (ban on the sale and consumption of alcohol). Congress and the Supreme Court tried to stop him, but each time recoiled under pressure from the public, terrified of the possibility of a full-scale crisis returning if Roosevelt could not apply measures to treat this terrible disease of the whole country. His opponents in the Republican Party were forced to admit; I would have done the same if I had been in the President's shoes, only on a somehow different manner ...

A distinct example for the policy of F. D. Roosevelt - executive orders to take over the most of privately owned gold to increase the stock of the Federal Reserve Board

“Roosevelt's message to Congress proposed the immediate opening of all sound banks with provisions for currency expansion during banking [sector] reorganization. He said «I cannot too strongly urge upon Congress the clear necessity for immediate action.»”

(PRESIDENTS MESSAGE, “The Nome Nugget. Member of Associated Press”, Nome, Alaska, March 11. 1933. p. 1)

„Through an economy bill, senator Robinson disclosed the fact that Roosevelt later on plans a half billion dollar bond issue for emergency relief. [...] Probably the measure will run thru Congress like the bank bill, which was not read by more than a dozen. When and how the new currency will be spread through the country is among the paramount questions for treasury officials which lacks definite answers.

The United States has more gold than any other country and about one third of all gold in the world. This protection alone would have been sufficient normally but the gold was being drawn out of the federal reserve banks [Federal Reserve Board] where our financial banking is supposed to rest, and put where it is no longer useful, save to individuals. This new measure says a person [owning gold coins above a modest amount or golden bullion] will be fined ten thousand dollars or put in jail for ten years for boarding.

Gold began yesterday flowing from the people's hands back to the banks, and is expected to continue, which will relieve the situation. Metal burned fingers and soared consciences stung hoarders into sudden action. Thousands of people all over the country scurried to the banks to purge themselves of the yellow stain, which the government has decreed to be a passport to prison.”

(PLANS RELIEF, ibidem)

There are some words of explanation needed. The dollar was at that time a currency based on the gold standard — convertible into gold. Each banknote (Federal Reserve Note) had to be permanently covered in federal gold reserve stock. All this gold parity meant that banknotes could only be in circulation for a total amount not exceeding the agreed coverage of each of them in gold held by the national bank. The panic on the stock exchange (share prices plumeted) meant that dollars were exchanged for gold in fear of a collapse of the entire economy, including the currency. That mainly concerned large enterprises which tried to maintain their working capital fund in the event of currency depreciation. After an economic recovery, it would be possible for them to exchange gold for depreciated dollars again to deck the cost of all the current expenses needed.

Instead of depreciating (printing dollars with reduced gold coverage) the national currency, the new leader chose to confiscate the vast majority of privately owned gold reserves

The Federal Reserve, to which the confiscated gold was handed over, then printed the appropriate number of additional banknotes. Thus, an additional amount of money was obtained. As a result it was possible to pay a rather modest compensation for all those who voluntarily donated their gold. It was also enough to start the unemployment benefits payment program. The demand for food and haberdashery (items for sewing buttons and patching clothes) increased immediately and a slight economic recovery followed.

FDR was an excellent tactitian – by repeated announcements he could nationalize the industry and must reconsider this option now he scared the big owners and that made possible to handle them quite easy for him

Moreover, the American Caesar took steps to put these announcements into practice. The federal government began major investments in the state of Tennesee, building hydroelectric plants and aluminum smelters there. After limiting the convertibility of the dollar into gold, new state funds could be mobilized. The President also levied systematically levies on the rich in the form of the practically mandatory redemption of new series of treasury bonds. State investments stimulated the demand for machinery and equipment. They also gave jobs to many ordinary people. As a result, the capitalists gained more money and were able to buy the federał treasury bonds.

There was the new political atmosphere in US which FDR had inspired and a group of Polish economists headed by Oskar Lange was invited to London, and then to New York.

His theory of anti-capitalism was to be enriched with the invaluable experiences of the FDR rule. The ailing yet unbelievably strong-in-mind President who denied allegations that he was a socialist, introduced central economic planning through the back door. The bedrock of liberal capitalism was two steps away from becoming a country of full employment and sustained economic growth. Lange and Michał Kalecki admired Roosevelt's cunning and farsightedness. However, more about this in the next part of this series.

Oskar Lange wobec Nowego Ładu, cz. 2: Walka o całkowitą równowagę gospodarczą i zwycięstwo w największej wojnie

 

30 I 1934 prezydent Franklin Delano Roosevelt wydał kolejny rozkaz wykonawczy, którym przekazał ogromne publiczne zapasy złota z rąk Urzędu Rezerwy Federalnej do dyspozycji Departamentu Skarbu. Pod zastaw niewielkiej części rezerwy złota wybijano monety i drukowano dodatkowe banknoty, aby starczyło łagodzącej nędzę gotówki na zasiłki dla bezrobotnych i inne pilne bieżące wydatki administracji waszyngtońskiej. Natomiast pobudzający popyt wzrost masy pieniężnej następował głównie w postaci wypuszczania na rynek coraz to nowych serii obligacji skarbu państwa, które zwiększały siłę nabywczą dzięki finansowaniu za nie zamówień publicznych.

Te serie obligacji skarbowych stanowiły coś w rodzaju daniny nałożonej na rzecz reszty społeczeństwa na bogaczy, a zarazem lokatę kapitału. Dzięki stuprocentowemu zabezpieczeniu waluty i obligacji rządowych w złocie zaufanie do administracji Roosevelta radykalnie wzrosło. Za uzyskane w ten sposób nadzwyczajne dochody prezydent i jego ministrowie budowali od zera programy reform społecznych i gospodarczych, wprowadzane w życie przez powołane w tym celu agencje federalne. Finansowali także ogromne inwestycje państwowe.

Źródło zdjęcia: Small stack of assorted U.S. coins on two one hundred dollar bills. / Garść wybranych amerykańskich monet, ustawionych na dwóch banknotach studolarowych. Free for private use. Commercial use allowed – swobodne wykorzystanie do celów osobistych, w tym komercyjnych, zachowując wygląd oryginalny.

https://www.quoteinspector.com/images/money/money-qi06/

Prezydent i jego sekretarze uprzejmie, ale zarazem bardzo stanowczo sugerowali kapitalistom w jaki sposób mają brać czynny udział w walce z wielkim kryzysem. Z tym zapewne należy wiązać ufundowanie przez rodzinę Rockefellerów stypendiów naukowych dla grupy wyjątkowo dobrze rokujących ekonomistów zagranicznych, wśród których znalazł się Oskar Lange.

Docent doktor Lange wyjechał na Zachód w roku 1934 jako uznany specjalista z dziedziny statystyki ekonomicznej. Miał tam spędzić następne 15 lat

Najpierw przebywał w Wielkiej Brytanii, a następnie udał się do Stanów Zjednoczonych, jako stypendysta, zaś w późniejszym okresie jako wykładowca. Uzyskał dodatkowy stopień naukowy z nauk ekonomicznych, potrzebny aby zostać profesorem na uniwersytecie w Stanach Zjednoczonych. W drugiej połowie 1936 r. powrócił do Krakowa na Wydział Statystyki, by podzielić się swoim nowym doświadczeniem i wiedzą z polskimi studentami i naukowcami. Potępiał reżim sanacyjny, który podporządkował sobie jego ojczyznę, ale był zainteresowany lepszą przyszłością ludu polskiego. Miał nadzieję, że jego wkład pomoże przezwyciężyć Wielki Kryzys również w ojczyźnie.

1 lipca 1938 r. jako profesor Wydziału Ekonomicznego Lange rozpoczął pracę na Uniwersytecie Chicagowskim – pracę o wielkim znaczeniu dla całego świata

Tjalling Koopmans, Jacob Marschak, Kenneth Arrow, Herbert Simon, Stanley Reiter i Leonid Hurwicz byli wybitnymi członkami i dyrektorami Komisji Cowlesa do spraw Badań nad Gospodarką, która rok później przeniosła się do Chicago. Komisja planowała i proponowała reformy monetarne, które wkrótce zostały przeprowadzone przez prezydenta Roosevelta. FDR i jego doradcy byli pewni, że ludzie Alfreda Cowlesa mogą osiągnąć kilka ważnych celów, które mogą okazać się kluczowe, jeśli reformy amerykańskiego kapitalizmu nie przyniosą odpowiednich wyników.

Poza tym nadchodziła już druga wojna światowa, a Biały Dom był świadomy, że będzie to kolejna możliwość zakończenia Wielkiego Kryzysu, ale Stany Zjednoczone muszą podjąć przygotowania aby okazać się co najmniej równie, a nawet jeszcze bardziej skuteczne w dziedzinie przemysłu zbrojeniowego, wykorzystania wszystkich zasobów na potrzeby wojny itp. jak państwa faszystowskie. W wyniku dżentelmeńskiego porozumienia między Alfredem Cowlesem a rektorem Robertem Hutchinsem trzej profesorowie z wydziału ekonomicznego Uniwersytetu Chicagowskiego: Oskar Lange, Jacob Mosak i Gregg Lewis otrzymali również stanowiska w owej Komisji. Tak więc zwolennicy teorii całkowitej równowagi byli w stanie wybrać kilka najlepszych umysłów na świecie, aby urzeczywistnić marzenia o pełnym zatrudnieniu i państwie opiekuńczym. W gruncie rzeczy lewicowe marzenia.

Lange rozpoczął pionierskie badania nad ekonomią matematyczną czyli ekonometrią

W tamtym okresie tylko niektóre rozprawy ekonomiczne zawierały kilka równań matematycznych. Większość z nich pozostawała pod silnym wpływem osobistej filozofii ich autorów. Zmieniło się to szybko dzięki staraniom Oskara Langego, a także jego kolegi uczonego i osobistego przyjaciela, genialnego matematyka Johna von Neumanna. Obaj panowie mówili płynnie po niemiecku, a Neumann miał stały zwyczaj przedstawiać w tym języku swoje poglądy i koncepcje w kręgu swoich kolegów z uczelni.

Razem nauczyli się od siebie wielu rzeczy, a publikacje Neumanna były przynajmniej wreszcie publikowane w zrozumiałym i poprawnym języku angielskim, ponieważ Lange został jego doradcą w tej dziedzinie. W rezultacie powstały bardzo potrzebne narzędzia do faktycznego centralnego planowania gospodarczego, zaszyfrowane w istnej poezji wyższej matematyki. Nawiasem mówiąc, potrzeba rozwiązywania coraz większej liczby równań zwiększających wydajność gospodarki narodowej była bodźcem do wynalezienia wielkich maszyn obliczeniowych. John von Neumann stworzył je kilka lat później, zakładając tym samym przemysł komputerowy oraz informatykę

Ekonomiści tamtej pierwszej szkoły chicagowskiej pracowali w kierunku położenia naukowych podwalin pod politykę ekonomiczną zapewniającą całkowitą równowagę gospodarczą

Postęp w ekonometrii wywarł głęboki wpływ na analizę ekonomiczną i zarządzanie podczas drugiej wojny światowej. Politycznym zadaniem pracy naukowej w tej dziedzinie było zapewnienie maksymalnie efektywnej ekonomii czasu wojny w „wielkim arsenale demokracji” (cytując Roosevelta), ale później także państwa dobrobytu dla każdego uczciwego obywatela. To podejście okazało się pomysłowe i skuteczne, zmieniając USA w supermocarstwo o niemal nieograniczonych możliwościach. Niestety tylko przez cztery dekady, zanim neoliberalne szaleństwo zniszczyło instytucje częściowego socjalizmu rynkowego, stworzonego przez politycznego konia roboczego i męczennika FDR.

Od tych teorii i ich praktycznych zastosowań był już tylko jeden krok w kierunku przedstawienia teorii rozwiniętego społeczeństwa sprawiedliwości społecznej – teorii socjalizmu rynkowego

W swoich rozważaniach o socjalizmie rynkowym Lange połączył centralne planowanie z wolnym rynkiem towarów i siły roboczej oraz z ekonometrią, wygrywając slynną debatę na temat wydolności gospodarczej ustroju socjalistycznego. W tym czasie prezydent Roosevelt wykorzystał swoje pelnomocnictwa wojenne i przygotował wszystko do upaństwowienia najważniejszych wielkich przedsiębiorstw. Całe gałęzie przemysłu zostały już faktycznie przejęte przez zarządców mianowanych przez prezydenta. Nie da się wykluczyć, że gdyby nie zmarł z przepracowania tuż przed zwycięstwem aliantów, wykorzystałby powszechny entuzjazm oraz opinię największego prezydenta wszystkich czasów do uspołecznienia wielkiej własności.

Oskar Lange porównał pewnego razu perspektywy wytworzenia w pełni wykorzystującej swoje możliwości gospodarki w ramach czysto teoretycznego (podporządkowanego w praktyce właścicelom wielkich interesów) doskonale wolnego rynku do próby napisania wielotomowej encyklopedii podjętej przez małpę. Nie miał wątpliwości, że ustrój który nie był w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb zwykłych ludzi nie zasługuje na usprawiedliwienie ani na ciąg dalszy.

Prezydent USA Harry Truman podjął jednak umiarkowanie udaną próbę zdefiniowania nowego amerykańskiego supermocarstwa jako umiarkowanego projektu lewicowego

Uruchomił ważne programy rozwoju gospodarczego i społecznego, takie jak bezpłatne wykształcenie dla weteranów wojennych czy niedrogie mieszkanie dla wszystkich. Kontynuowano pomoc bezrobotnym mężczyznom i kobietom oraz innym obywatelom znajdującym się w wyjątkowo ciężkich kłopotach. Przede wszystkim utrzymano silne i bardzo potrzebne w odniesieniu do ogólnej równowagi gospodarczej federalne instytucje regulujące rynki i gromadzące nadwyżki produkcyjne.

 

Mieszkalne drapacze chmur oraz dające możliwość taniego (między innymi dzięki hojnym dopłatom federalnym) nabycia i utrzymania mieszkania bloki na budowanych według zasad centralnego planowania osiedlach mieszkaniowych. Stały się dość istotnymi znakami rozpoznawczymi amerykańskich miast w pierwszych powojennych dziesięcioleciach.

(kadr z wideo z YouTube: America in Color – The 1940s)

To owoce ciężkiej pracy niezłomnego patrioty prezydenta Roosevelta, a nie rzekoma niewidzialna ręka wolnego rynku, która faktycznie przestała istnieć pod koniec XIX wieku, sprawiły że Stany Zjednoczone Ameryki na kilka dziesięcioleci po największej ze wszystkich wojen stały się nie tylko militarną, ale także gospodarczą superpotęgą. Profesor Oskar Lange oczywiście dostrzegł owoce swoich teorii i pracy jego kolegów, ale był zmuszony zmienić swój styl życia. Jego ojczyzna wezwała go na pomoc i o dziwo, wraz z pewnym skromnym księdzem katolickim był jedynym człowiekiem, który mógł uratować Polskę.

Oskar Lange wobec Nowego Ładu – socjalizacji USA (cz. 1)

 

Franklin Delano Roosevelt (określany przez Anglosasów często po prostu skrótem FDR) był amerykańskim Juliuszem Cezarem czyli kimś kto praktycznie rzecz biorąc zniósł demokrację polityczną, zachowując jej zewnętrzne formy, a także skutecznie wystąpił w obronie praw zwykłych ludzi do pracy i stałych dochodów. Tak jak Cezar położył podwaliny pod coś w rodzaju socjalizmu, ale zarazem stał się twardym, a nawet bezlitosnym rzecznikiem imperializmu.

Gdyby przyłożyć do niego tę samą miarę jaką antykomuniści przykładają do Stalina…

Okazałby się – podobnie jak wyznaczony przezeń następca Truman – zbrodniarzem wojennym i ludobójcą, zasługującym na wieczne potępienie współtwórcą totalitarnej demokracji. Kimś kto wysyłał współobywateli do obozów koncentracyjnych. Nie był natomiast tyranem, który wysłał na tamten świat swoich przeciwników politycznych. Może po prostu dlatego, że dokonywał swojej rewolucji w białych rękawiczkach, a nikt nie wpadł na pomysł aby do niego strzelać. Był tylko człowiekiem, jak my wszyscy, ale zarazem kimś naprawdę niezwykłym – genialnym przywódcą wielkiego kraju. Tacy ludzie pojawiają się raz na kilkaset lat. Nie dziwi zatem, że podobnie jak Stalin i Churchill FDR cały czas fascynuje powieściopisarzy i twórców filmowych. Ta postać jest też przedmiotem zaciekłej debaty między pochwalającymi a potępiającymi jego politykę historykami.

Wielki kryzys uderzył z przerażającą i niszczącą furią w cały świat zachodni, a Stany Zjednoczone były już o krok od krwawej rewolucji

Na dobitkę taka sytuacja wystąpiła już po raz trzeci. W roku 1894 i 1914 szły na Waszyngton Armie Bezrobotnych – młodych mężczyn bez pracy zarobkowej i zasiłku, nie mogących liczyć na pomoc materialną. Na czele tych armii, podzielonych według stanów (Armia Bezrobotnych Stanu Kalifornia itd.) stali generałowie, kierujący ogromnymi pochodami przy pomocy poruczników. Bezrobotni nie dokonywali rabunków i gwałtów, ale zatrzymywali się by się modlić i wzywać Boga na świadka swojej niedoli. Ludność udzielała im wsparcia kierując się zasadami moralności chrześcijańskiej. Jednocześnie w wielu miejscach wybuchały strajki, tłumione siłą na polecenie właścicieli fabryk. W wielu przypadkach doszło do wymiany ognia z karabinów i rewolwerów między robotnikami a policją, w dwóch do wymordowania strajkujących i ich rodzin przez wezwanych na pomoc żołnierzy (Ludlow Massacre – zginęło tam wielu naszych rodaków). W 1932 pod Waszyngtonem rozbili stały obóz bezrobotni i bezdomni weterani wojny.

Zamiast czekać aż jakiś amerykański Mussolini wyrzuci go z Białego Domu Roosevelt sięgnął natychmiast po środki podobne do zastosowanych przez Lenina – przy głośnej aprobacie rewolucyjnych tłumów

W ciągu pierwszych trzydziestu dni u władzy FDR narzucił ogromnemu krajowi swoje rządy osobiste. Wydawał dekrety z mocą ustawy – rozkazy wykonawcze, które ustanowiły podstawy Nowego Ładu czy też Nowej Umowy (New Deal). Zachowano własność prywatną, ale ograniczono korzystanie z niej i dokonano częściowych konfiskat majątku, które dostarczyły środków na systematyczną pomoc dla najuboższych. Amerykański Cezar nie gardził też kopiowaniem metod kanclerza i wodza. Powoływał organizacje masowe, wzorowane m.in. na Służbie Pracy Rzeszy, jak Cywilny Korpus Inżynieryjny. Przeciągnął na swoją stronę zawodowych wojskowych, obiecując im poważne wzmocnienie sił zbrojnych. Nakazał budowę nowych lotnisk, tam i elektrowni wodnych oraz autostrad.

Przy pomocy paru pociągnięć pióra FDR praktycznie rzecz biorąc zrujnował tradycyjną demokrację oraz podział na partie polityczne, tworząc dwa nowe ruchy społeczno-polityczne – partię przerażenia oraz kręgi przerażonych

Nowy prezydent okazał się tytanem pracy. Potrafił siedzieć w swoim gabinecie przez 12, a nawet 16 godzin na dobę. Spożywał na swoim biurku posiłki, każąc przy tym referować sobie różne zagadnienia. Prowadził taki styl życia przez wiele tygodni, dopóki nie dokonał kolejnego etapu reformy państwa i społeczeństwa. Mówił pięknie i wyraziście po angielsku, w sposób zrozumiały dla każdego, wyjaśniając niezbędną konieczność swoich posunięć w przemówieniach radiowych.

FDR rządził krajem, korzystając ze znacznej pomocy swoich prywatnych sekretarek. Zwłaszcza pochodząca z rodziny robotniczej Marguerite Alice LeHand (zwana Missy, wym.: missi) pomagała mu przez ponad 20 lat i mieszkała w Białym Domu, będąc jednocześnie najlepszą przyjaciółką Pierwszej Damy i dzieci Roosevelta. Nigdy nie wyszła za mąż i zmarła, podobnie jak w końcu jej szef, z przepracowania. Wszyscy członkowie sztabu FDR byli jak średniowieczny zakon rycerski, grupą oddanych sprawie mężczyzn i kobiet, dzięki czemu dokonywali istnych cudów, a niektórzy z nich skończyli jako męczennicy.

(kadr z wideo z YouTube: Eleanor and Franklin: The White House Years, tv 1977)

Zyskał sobie jeszcze większe poparcie znosząc prohibicję (zakaz sprzedaży i spożycia alkoholu). Kongres i Sąd Najwyższy próbowały go powstrzymać, ale za każdym razem cofały się pod naciskiem opinii publicznej, przerażonej możliwością powrotu pełnych wymiarów kryzysu, jeżeli Roosevelt nie będzie mógł zastosować środków leczenia tej strasznej choroby całego kraju. Jego przeciwnicy z Partii Republikańskiej byli zmuszeni przyznać; robiłbym to samo gdybym był na miejscu tego prezydenta, tylko inaczej…

Przykład polityki F. D. Roosevelta – rozkazy wykonawcze o przejęciu lwiej części złota na skarb państwa

„W swoim orędziu do Kongresu Roosevelt zaproponował niezwłoczne otwarcie wszystkich banków, które oczyściły swoje konta [z niespłacalnych długów] wraz z postanowieniami odnośnie zwiększenia masy pieniężnej w czasie reorganizacji sektora bankowego. Jak się wyraził: ‘Muszę podkreślić z całą mocą wobec tego Kongresu palącą potrzebę podejmowania natychmiastowych działań.’

(PRESIDENTS MESSAGE, „The Nome Nugget. Member of Associated Press”, Nome, Alaska, 11 marca 1933. s. 1)

„Pracujący nad kolejnym dekretem ekonomicznym senator Robinson ujawnił fakt, że rząd planuje wypuścić w najbliższym czasie na rynek obligacje skarbu państwa warte pół miliarda, aby zyskać pieniądze na wypłatę najpilniej niezbędnych zasiłków dla najbardziej potrzebujących. [...] Prawdopodobnie cała reszta trafi do Kongresu po fakcie tak jak dekret o sanacji banków, w który wtajemniczono zaledwie jakichś dziesięciu kongresmenów. Pytanie o to jak i kiedy dodatkowa masa pieniężna zostanie rozdysponowana w całym kraju jest jednym z zagadnień, w sprawie których zachodzą w głowę nawet urzędnicy Departamentu Skarbu.

Stany Zjednoczone mają więcej złota niż jakikolwiek inny kraj i około jednej trzeciej całego złota na świecie. Tak potężna osłona byłaby wystarczająca w normalnych czasach, ale złoto wydawano z federalnych banków rezerwowych [banków regionalnych Zarządu Rezerwy Federalnej], w których rękach miały się znajdować nasze aktywa bankowe i umieszczano tam, gdzie leżało bezczynnie – w sejfach osób fizycznych. Zgodnie z nowym zarządzeniem osoba [posiadająca złote monety powyżej niewielkiej kwoty lub sztaby złota] zostanie ukarana grzywną w wysokości dziesięciu tysięcy dolarów lub karą więzienia do dziesięciu lat za gromadzenie nadmiernych zapasów.

Od wczoraj odnotowano ogromny napływ złota, które obywatele oddają z powrotem do banków. Żółty metal stał się niczym parzący w ręce gorący kartofel i wyrzut sumienia. Ci, którzy dotąd go gromadzili pospiesznie się go pozbywają, co powinno wkrótce doprowadzić do złagodzenia sytuacji ekonomicznej w całym kraju. Przed bankami ustawiają się kolejki posiadaczy złota i ich przedstawicieli, aby uwolnić się co prędzej od artykułu, który zamienił się w przepustkę do więzienia.

(PLANS RELIEF, ibidem)

Kilka słów wyjaśnienia. Dolar był w tym czasie walutą opartą o standard złota – wymienialną na złoto. Każdy banknot musiał mieć stałe pokrycie w złocie. Cały ten parytet złota sprawiał, że w obiegu mogły być banknoty tylko na łączną sumę nie przekraczającą ustalonego pokrycia każdego z nich w złocie znajdującym się w posiadaniu banku centralnego. Panika na giedach papierów wartościowych (ceny akcji błyskawicznie spadały) sprawiła, że w obawie przed załamaniem się całej gospodarki wymieniano dolary na złoto. Dotyczyło to głównie wielkich przedsiębiorstw, które starały się zachować swój kapitał obrotowy oraz fundusz amortyzacyjny w przypadku deprecjacji waluty. Po powrocie koniunktury pojawiłaby się dla nich możliwość ponownej wymiany złoita na dolary.

Zamiast deprecjacji (wydrukowania dolarów z obniżonym pokryciem w złocie) nowy przywódca wybrał konfiskatę ogromnej większości rezerw złota znajdujących się w rękach prywatnych właścicieli. Następnie Rezerwa Federalna, której przekazano skonfiskowane złoto dodrukowała odpowiednią ilość banknotów. Uzyskano zatem dodatkową masę pieniężną. Okazało się, że można z tego wypłacić raczej skromne odszkodowanie dla wszystkich, którzy dobrowolnie oddali swoje złoto. Starczyło też na rozpoczęcie programu wypłat zasiłków dla bezrobotnych. Natychmiast zwiększył się popyt na żywność i pasmanterię (artykuły do przyszywania guzików i łatania ubrań). Nastąpiło lekkie ożywienie gospodarcze.

Częścią taktyki Roosevelta były ponawiane zapowiedzi upaństwowienia przemysłu, które do reszty paraliżowały opór wielkich posiadaczy

Co więcej, amerykański Cezar podjął kroki w kierunku wprowadzenia tych zapowiedzi w czyn. Państwo rozpoczęło wielkie inwestycje w stanie Tennesee, budując tam elektrownie wodne i huty aluminium. Po ograniczeniu wymienialności dolara na złoto można było uruchomić nowe fundusze państwowe. Prezydent nakładał też systematycznie daniny na bogaczy w postaci w praktyce obowiązkowego wykupywania coraz to nowych serii obligacji skarbu państwa. Inwestycje państwowe pobudziły popyt na maszyny i urządzenia. Dały też pracę wielu zwykłym ludziom. Wskutek tego kapitaliści mieli z czego wykupywać obligacje skarbowe.

W tej atmosferze doszło do zaproszenia do Londynu, a następnie Nowego Jorku grupy polskich ekonomistów, z Oskarem Lange na czele. Jego teoria antykapitalizmu miała się wzbogacić o bezcenne doświadczenia wynikłe z rządów FDR

Schorowany, a mimo to niesamowicie silny duchem prezydent, odrzucający zarzuty jakoby był socjalistą, wprowadził tylnymi drzwiami centralne planowanie ekonomiczne. Matecznik liberalnego kapitalizmu był o dwa kroki od przekształcenia się w kraj pełnego zatrudnienia i stałego rozwoju gospodarczego. Lange i Michał Kalecki podziwiali spryt i dalekowzroczność Roosevelta. O tym jednak szerzej w następnej części tego cyklu.

Polish and American Economist Oskar Lange — the Alleged Traitor

 

The year was 1965. Professor Lange was terminally ill. He will pass away soon. He realized that his life was coming to an end and that there was a serious crisis of the economy based on planning through central ministries bureaucracy about to begin. He wrote his last articles in the striking anticipation of the 21th century digital world and its unlimited possibilities for creating and destroying the wealth of the nations. He asked his students to continue this work. He desperateły wanted to win the future for Poland!

Oskar Richard Lange came from a Polish-German family. His parents belonged to this part of the Polish Germans who joined the polonisation movement. As a result, he spoke fluently Polish already as a child and of course learned German too. He was born as the son of the Protestant textile manufacturer Arthur Julius Lange and his wife Sophie Albertine (her maden name was Rosner) on July 27, 1904 in Thomasov (Tomaszów Mazowiecki, the German name of the town: Tomaschow). The hometown of the future great thinker was founded by the Polish nobleman Count Ostrowski and brought to a moderate level of prosperity by people like his father.

Oskar fell on ill with tuberculosis at very early age and had to be treated intensively

The parents had to force him to a home lock-down in his room and later find a way to save the unfortunate child. That's why he started reading books since he was a little boy. Tuberculosis was incurable at the time, but there were a handful of medicine doctors who could delay the inevitable early death for a quite long time. He was sent to a sanatorium in Switzerland and so he was able to avoid the horrors of the First World War in Congress Poland.

The more he was shocked when he was able to return home in 1918, and was confronted with the factories looted by the Imperial German Army and the misery of the common people in central Poland. This experience has influenced him for his entire life. He became Polish patriot and socialist. As the son of a manufacturer, he was interested in industry and economics and made the decision to devote himself to developing a wonderful economic theory for Poland.

He wanted that in the future small people would never have to go hungry or suffer extreme poverty and that is why he became a political economist

After graduating from high school, this incredibly gifted and hardworking young man began to make a meteoric career in science. He studied in Posnan and Krakow, and then completed post-graduate studies in London. Since 1931 he was a lecturer at the Jagiellonian University. In 1937 he went to the United States of America thanks to the Rockefeller Scholarship. After completing his additional studies, from 1938 to 1945, Lange worked as a professor at the University of Chicago.

The bulk of Lange's personal development and his first main contributions to economics came during his British and American years of 1934–45

During his American years he contributed to the neoclassical theory of price, to the first Chicago school of economics, and the theory of general economic equilibrium. He initiated and won the world-wide famous socialist calculation debate with the Austrian School economists.

Due to the fact that he was in America, he avoided the horrors of the World War again, but he was hardly able to avoid the ruthless political struggle over the Polish cause, which took place during the years 1943-45

As an eminently intelligent man, Lange quickly realized that Roosevelt and Churchill had decided to hand over Poland to Stalin. In 1944, he decided to establish closer contacts with the communists who, thanks to the influence of Wanda Wasilewska on Stalin, formed the Polish Army on the Eastern Front. Another famous Polish citizen active in the United States, Bolesław (Bill) Gebert, played the role of an intermediary between Lange and the Union of Polish Patriots, which was under the decisive influence of communists. As an activist of the US Communist Party and a journalist for its press, Gebert was obviously associated with the Soviet secret services but it was, however, also of advantage for people who wanted do somethimg for Poland.

Thanks to his close acquaintance with Gebert and the favor of First Lady Eleanor Roosevelt, Lange met with FDR and then with Stalin in order to convince them to secure Poland a favorable position under the new international system

As we write or speak about this chapter in the Polish history we must make it quite plain to our listeners or readers that any solution proposed in regard the firmly discussed — then and now — policies of the after-war Warsaw regime which would be unacceptable for Marshall Stalin, was carefully avoided by all his four Western counterparts: Roosevelt, Churchill, Attlee and Truman. All of them were damned tired with all those hardly understandable trouble makers from Eastern Europe but, on the other hand, satisfied with a talk with someone of them who spoke clear and polished English putting quite reasonable arguments as well as modest demands on the table.

The wise man understood very well his own situation and the situation of working and fighting in the West countrymen. They had a hard choice to make: to vehemently oppose the things which became unavoidable or to help to heal the nations wounds. It’s no need to be sarcastic about the choice which many Polish patriots made in the face of such an alternative, especially if you want be called a patriot too.

Well! My country, right or wrong, bad or good my country!

Oskar Richard Lange was never a traitor. He was a follower of political realism and never ceased be the member of the old patriotic Polish Socialist Party. As his Party was united with the Polish Workers Party to create the leadership of New Poland, he wasn’t against that. The twelve years of the Stalinist regime wasn’t most joyful in the Polish history. The ancient Polish towns, the great and greatly respected for heroic attitude of many generations of their almost entirely Polish inhabitants big cities of Vilna and Leopolis were doomed to became the part of the only Slavic great power. Many thousands of patriots were incarcerated, beaten and murdered by the regime composed in a huge extent by an alien people who seldom wanted to be the grateful guests of Polish nation. Among their victims were also men of peace who don’t deserved that kind of persecution at all.

On the other hand the same regime was a force which converted the retreat into advance

… in the economic and social field as well, also in the everyday life of ordinary people. It created an harsh but efficient framework under which the great nation was about to revive and prosper once again. Huge unemployment rates and extreme hardships in the living conditions were quickly eliminated thanks to, among other things, the consulting provided by experienced economic advisors, including for Oskar Lange.

Sometimes he had to think; not, I can’t take it, it is too much, the everyday pledge of loyalty to these stubborn fanatics but… His total and consuming loyalty was indeed only for this one country, his home country. It was quite possible to him to stay in United States, to be a part of total opposition to this often extremely unpleasant New Poland, where he was unable to take any governmental post. Being, however, aware that he has much more important role to play, namely to be a high-ranking teacher and economic advisor in Warsaw – and it had a great success once again during the reign of the second Polish Communist leader who agreed to build up the mixed economic model in the tired by too radical experiments country, he had to endure all this calmly.

We must like this choice more every day as we see how Poland and many other countries was ruined by various editions of the so-called shock therapy during the early 1990s, as well as the grave economic mistakes (if there’s not something worse behind) made during the present-time WHO pandemic

Since 1957 Lange’s noble citizen’s attitude and his efforts were at least properly appreciated

He was decorated and received a really high, but only titular position. His new function did not require much work but provided high income, company cars, etc. The genius economist could use his money and free time to treat the effects of tuberculosis, for scientific work and journalism as well.

Most unfortunately, however, the Polish communist leader Gomulka ceased to hear on him. His initial attempts to introduce the provided by Lange’s long scientifical work market socialism in the People’s Republic of Poland were stopped and reverted. The professor didn’t protested. He was in an increasingly bad shape and still had some hope for a good change. Let’s see what good it does… October 2, 1965. On that day, the great heart stopped beating for Poland, and the world lost one of the greatest minds of the 20th century.

Today, as we witness the revival of Neo-Marxian economics...

… being surprisingly combined with some most valuable principles of the Austrian School, it’s high time to familiarize the wider public and hopefully also the media with Lange’s ideas for the better future of Poland and perhaps also the world. To be continued… Also in our at least two or three next essays.